• Góc nhìn văn hóa

Sách đắt và sách rẻ  


Một hội chợ sách. Ảnh: baochinhphu.vn

Trúc Giang | THESAIGONTIMES.VN

Mới rồi, đi hội sách giảm giá ở Nhà triển lãm thành phố, tôi muốn mua một số sách cho hai con gái, đồng thời bổ sung thêm vài cuốn sách nghiên cứu. Trong dịp này, phần nhiều sách trưng bày tại đây đều mới xuất bản nên dù đã giảm 20-30% thì giá vẫn còn khá cao, trên dưới mức trăm ngàn một cuốn. Dĩ nhiên, sách bây giờ được in đẹp, giấy tốt nên giá thành cao, bán đắt là phải. Nhưng mức giá đó so với mặt bằng thu nhập chung thì có thể nói là không hề rẻ.

Sách bán đắt không phải vì bây giờ chữ nghĩa đắt hơn trước, mà chủ yếu do giá thành thực hiện cao. Đó là chi phí xuất bản (biên tập, phí xuất bản...), in ấn (giá giấy - luôn có xu hướng tăng, công in, phí vận chuyển...), nhuận bút cho tác giả (hoặc chi phí trả cho người biên soạn, thường chiếm 10-15% giá bìa nhân với số lượng in) và đặc biệt là chi phí phát hành (chiếm đến 50-55% toàn bộ chi phí).

Chi phí phát hành lớn là một nghịch lý và ít người cảm thấy hài lòng, nhưng không thể làm gì khác được. Bởi sách dù hay, dù đẹp thì bản thân tác giả hay nhà xuất bản cũng không thể mang từng chục cuốn đến các hiệu sách để bán, mà nếu có làm thì cũng phải tính chi phí, có khi chi phí đó còn lớn hơn nhưng khó đạt hiệu quả. Dường như có một sự độc quyền hay có tính chất chi phối, lũng đoạn của một số nhà phát hành lớn, bởi phí phát hành thường tỷ lệ thuận với danh tiếng của nhà phát hành đó, cũng đồng thời tỷ lệ thuận với hiệu quả phát hành. Do đó, các nhà xuất bản, các tác giả đành "bấm bụng" thực hiện. Hiện nay, có khá nhiều nhà phát hành qua mạng, thường công khai ghi giảm giá 15-20% so với giá bìa, thì ta có thể hiểu là họ chấp nhận giảm lãi, lại vận chuyển đến tận tay người mua có khi miễn phí hoàn toàn. Đây có thể coi là một kênh phát hành tiện lợi và có tính cạnh tranh cao.

Nhìn ở một góc độ khác, sách thực ra không đắt, thậm chí là rất rẻ. Đó là góc nhìn của tác giả. Một người dành thời gian, trí lực, sức lực, tâm lực để hoàn thành một công trình nghiên cứu nhưng chỉ được hưởng nhuận bút 10-15% giá bìa nhân với số lượng phát hành, mà thường chỉ 1.000-2.000 cuốn, thực sự là khá thấp. Thí dụ, cuốn Ngôn ngữ báo chí - những vấn đề cơ bản của GS.TS. Nguyễn Đức Dân (NXB Giáo dục, 2007) với rất nhiều thí dụ, câu chuyện hay, tức là tác giả phải dành công sức sưu tầm, ghi chép, tra cứu, so sánh... Thế nhưng, sách này chỉ bán giá 20.000 đồng; với số lượng in 2.000 cuốn, thì nhà nghiên cứu có thể được trả 4-6 triệu đồng. Với danh tiếng của giáo sư, số tiền đó chỉ tương tương nhuận bút 3-4 bài báo trên một số tờ báo lớn, trong khi viết báo thì nhẹ nhàng hơn nhiều. Như vậy, giá sách có thể nói là rất rẻ, mà thù lao trả cho tác giả còn rẻ hơn!

Hay cuốn Chế độ thực dân Pháp trên đất Nam kỳ (1859-1945), của nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư (NXB Tổng hợp TPHCM, 2016); gồm hai tập, tập 1 dày 586 trang, giá 140.000 đồng, tập 2 dày 586 trang, giá 145.000 đồng; số lượng in là 2.000 cuốn. Đây là công trình được nhà nghiên cứu (năm nay 94 tuổi) thực hiện trong hơn 10 năm, nếu theo cách tính nhuận bút thông thường, thù lao dành cho ông vào khoảng 50-70 triệu đồng. Số tiền đó có thể không nhỏ nhưng thực ra chẳng bõ bèn gì với công sức hơn 10 năm lao động nghiêm túc. Như vậy, giá sách thì khá cao nhưng thù lao trả cho tác giả vẫn khá rẻ!

Nghịch lý đắt - rẻ đó hẳn ảnh hưởng không nhỏ đến việc mua và đọc sách của nhiều người. Bộ sách 285.000 đồng vừa nêu hẳn khá kén người mua mà dù bán hết số sách, cũng chỉ có chưa đến 2.000 người sở hữu. Đã ít người mua thì không thể có nhiều người đọc, từ đó ảnh hưởng đến văn hóa đọc, đến chi tiêu mua sách bình quân đầu người hàng năm của người Việt.

Có lẽ cần có một sự đổi mới lớn để sách rẻ hơn, đến được với nhiều người hơn, nhất là các loại sách có hàm lượng tri thức cao. Chẳng hạn, cần tính toán một phương thức phát hành nào đó để chi phí phát hành giảm hơn con số một nửa giá sách (tầm 25-30% là hợp lý); cần tăng cường phát hành qua mạng để sách đến tay người đọc thuận tiện hơn; cần phát triển hình thức sách điện tử, sao cho giá mềm hơn, hình thức dễ đọc hơn, tải nhanh hơn...

Đồng thời, cần tính toán lại giá thù lao cho tác giả, có thể nâng lên mức 30%, để người cầm bút có thể sống được với công việc này, quan trọng hơn là giúp họ có trách nhiệm hơn và tập trung hơn để sáng tạo ra những công trình thực sự có chất lượng, có giá trị, giảm dần những tác phẩm giống-như-sách-nhưng-không-phải-là-sách, dù đó là những cuốn thuộc diện bán chạy nhất - best seller!

YBOOK.vn


    Hiện tại chưa có thảo luận nào về vấn đề này.
Vui lòng đăng nhập để bình luận.
  • CÁC TIN BÀI KHÁC
  • Chết chịu: Phần thưởng của sống là chết

    Chết chịu: Phần thưởng của sống là chết (19/09/2019)

    Zét Nguyễn | TUOITRE.VN

     Nhắc đến Louis-Ferdinand Céline, một trong những nhà văn được coi là vĩ đại của Pháp, thì không thể không nhắc đến những nghịch lý gay gắt đi kèm.

  • Phút ân sủng ngắn chẳng tày gang

    Phút ân sủng ngắn chẳng tày gang (14/08/2019)

    Hiền Trang | TUOITRE.VN

    Có lần được hỏi về Giết con chim nhại (To Kill a Mockingbird) của Harper Lee, Flannery O'Connor châm biếm: 'Nó là một cuốn sách tuyệt vời cho con trẻ'.

  • Chẳng ai bắt mình phải đọc 100 quyển sách một năm

    Chẳng ai bắt mình phải đọc 100 quyển sách một năm (23/07/2019)

    JULIE BECK - ZAC HERMAN (dịch, theo The Atlantic) | TUOITRE.VN

    Khi còn là đứa trẻ, Stevie Peters thường đọc sách để được tặng pizza. Cô còn nhớ đã tham gia chương trình đọc sách của Pizza Hut, một chương trình vẫn còn tồn tại đến nay, như trải nghiệm thử thách đọc sách đầu tiên.

  • Sách giả lộng hành, Amazon vẫn thu phí hoa hồng

    Sách giả lộng hành, Amazon vẫn thu phí hoa hồng (08/07/2019)

    Nguyễn Vũ | TUOITRE.VN

    Amazon nói thẳng với các nhà xuất bản hay tác giả bán sách trên Amazon rằng họ có trách nhiệm bảo đảm nội dung sách bày bán không vi phạm bản quyền, tức Amazon giả định mọi người tham gia bán buôn trên trang của họ là người tốt.