GIỚI THIỆU SÁCH

  • Tiếng Việt giàu đẹp - Nỗi... Nguyễn Đức Dân "Bài lủng củng, câu văn lắm thì, là, mà quá". Phê thế đúng, nhưng thật ra cũng chỉ đúng một phần, bởi rất nhiều trường hợp không thể thay thì, là, mà bằng một từ nào khác được mà không làm câu văn mất đi vẻ sinh động, hoặc làm giảm hẳn nghĩa đi. Vậy cần minh oan cho chúng (trích lời giới thiệu của tác giả). Liệu tác giả có minh oan được. Câu trả lời là còn hơn thế, tác giả kiến giải thêm nhiều điều về Tiếng Việt. Có thể tìm đọc thêm: Đi tìm bản sắc Tiếng Việt (Trịnh Sâm), Một sợi rơm vàng (Đào Thản).
    ...
  • Tiếng Việt giàu đẹp - Cuộc... Hoàng Tuệ Sách tập hợp những bài viết bàn về tiếng Việt của cố giáo sư Hoàng Tuệ. Tác giả đã nêu lên những cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ nói chung và tiếng Việt nói riêng. Ngoài ra, sách còn có một loạt bài viết nêu lên những đóng góp của các nhà văn, nhà thơ lớn như: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu... đối với nền Ngôn ngữ học nước nhà. Gần hơn, có phong cách ngôn ngữ Hồ Chủ tịch, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng cùng những quan tâm trăn trở, làm sao để giữ gìn, phát triển tiếng nói dân tộc... Với ngòi bút tài hoa, kiến thức uyên thâm, tác giả diễn giải những vấn đề phức tạp một cách đơn giản, đễ đọc, dễ hiểu, khiến cho những kiến thức đó không hề khô khan như bản chất của Ngôn ngữ học. Những bài viết trong sách vô cùng thú vị và bổ ích cho những ai đang tìm hiểu, học tập và nghiên cứu tiếng Việt.
    ...
  • Tiếng Việt giàu đẹp - Ăn,... Trần Huiền Ân Đây là tập sách biên khảo về hoạt động của cái miệng trên khuôn mặt con người. Thông qua các hoạt động Ăn, Uống, Nói, Cười và Khóc, tác giả dẫn trích những thuật ngữ, từ ngữ, thành ngữ, tục ngữ liên quan đến các hoạt động đó của con người Việt Nam. Có thể nói đây là một công trình khá thú vị trên một số hoạt động của các miệng người ta thường ngày tưởng vô cùng đơn giản nhưng cực kỳ phong phú, đa dạng và súc tích. Từ đó ta càng hiểu hơn tại sao ông bà ta thường dạy muốn làm người bình thường, phải "học ăn, học nói, học gói, học mở". Trong 4 cái cần phải học đó, 2 cái học đã liên quan đến hoạt động của cái miệng con người rồi.
    ...
  • Tiếng Việt giàu đẹp - Đi... Trịnh Sâm Gồm các bài viết của tác giả đã đăng trên các báo. Đúng như tên gọi, nội dung cuốn sách là những nghiên cứu đặc trưng ngôn ngữ báo chí và khảo sát một số bình diện thuộc phong cách ngôn ngữ cá nhân, cũng như miêu tả, giải thích một số vấn đề thực tiễn của tiếng Việt nói chung và tiếng Việt ở một số địa phương miền Nam nói riêng, nhất là ở Nam Bộ. Hi vọng bạn đọc sẽ tìm thấy nhiều điều lý thú và bổ ích về ngôn ngữ tiếng Việt qua quyển sách này.
    ...
  • Lắt léo tiếng Việt Lê Minh Quốc Tác giả sách này trình bày những nhận xét và bình luận vui về những lắt léo chữ nghĩa đa dạng, phong phú và tinh tế trong tiếng Việt. Là một ngôn ngữ đơn âm tiết, có thanh điệu lại rất nhiều từ gốc Hán nên tiếng Việt có nhiều từ đồng âm, gần âm, đồng nghĩa, gần nghĩa. Nhờ vậy những đầu óc hài hước người Việt tạo ra những cách nói lái, chơi chữ tài tình, lắt léo.
    ...
  • Tiếng Việt giàu đẹp - Cuộc... Hoàng Tuệ Sách tập hợp những bài viết bàn về tiếng Việt của cố giáo sư Hoàng Tuệ. Tác giả đã nêu lên những cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ nói chung và tiếng Việt nói riêng. Ngoài ra, sách còn có một loạt bài viết nêu lên những đóng góp của các nhà văn, nhà thơ lớn như: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu... đối với nền ngôn ngữ học nước nhà. Gần hơn, có phong cách ngôn ngữ Hồ Chủ tịch, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng cùng những quan tâm trăn trở, làm sao để giữ gìn, phát triển tiếng nói dân tộc... Với ngòi bút tài hoa, kiến thức uyên thâm, tác giả diễn giải những vấn đề phức tạp một cách đơn giản, dễ đọc, dễ hiểu, khiến cho những kiến thức đó không hề khô khan như bản chất của Ngôn ngữ học. Những bài viết trong sách vô cùng thú vị và bổ ích cho những ai đang tìm hiểu, học tập và nghiên cứu tiếng Việt. MỤC LỤC Lời giới thiệu Nói chuyện ngôn ngữ học Tìm hiểu bản sắc và những đức tính của ngôn ngữ Một vài nhận thức chung quanh vấn đề gìn giữ sự trong sáng của tiếng Việt Ngôn ngữ nói với thơ văn Tín hiệu và biểu trưng Bộ óc hay chỉ là trí nhớ Chung quanh một cái từ nho nhỏ của tiếng Việt Cuộc sống ở trong từ Câu chuyện tiếp tục về nghĩa của những từ đơn tiết Một vài khía cạnh về tính dân tộc trong việc vận dụng ngôn ngữ Ngữ pháp Truyện Kiều Cống hiến của Nguyễn Trãi đối với tiếng Việt Bàn về vai trò văn hóa - xã hội của tiếng địa phương Học tập phong cách Hồ Chí Minh
    ...
  • Tiếng Việt giàu đẹp - Ăn,... Trần Huiền Ân Đây là tập sách biên khảo về hoạt động của cái miệng trên khuôn mặt con người. Thông qua các hoạt động Ăn, Uống, Nói, Cười và Khóc, tác giả dẫn trích những thuật ngữ, từ ngữ, thành ngữ, tục ngữ liên quan đến các hoạt động đó của con người Việt Nam.Có thể nói đây là một công trình khá thú vị trên một số hoạt động của các miệng người ta thường ngày tưởng vô cùng đơn giản nhưng cực kỳ phong phú, đa dạng và súc tích. Từ đó ta càng hiểu hơn tại sao ông bà ta thường dạy muốn làm người bình thường, phải "học ăn, học nói, học gói, học mở". Trong 4 cái cần phải học đó, 2 cái học đã liên quan đến hoạt động của cái miệng con người rồi. MỤC LỤC Lời nói đầu Ăn Uống Nói Cười Khóc Thay lời tạm kết Gởi hương cho gió Thư mục tham khảo
    ...
  • Tìm hiểu lịch sử chữ quốc ngữ Hoàng Xuân Việt Công trình biên soạn kéo dài nhiều năm của Giáo sư Hoàng Xuân Việt, thu thập rất nhiều tư liệu cổ liên quan đến sự phát triển của chữ Quốc ngữ trong giai đoạn ban đầu, nhất là trong hệ thống các văn bản của các nhà truyền giáo. Mặc dù đã từng được đăng tải rải rác trên nhiều tập san nghiên cứu, nhưng với quyển sách này thì lần đầu tiên các tư liệu nghiên cứu trên mới được hệ thống hoàn chỉnh và có sự hiệu đính thận trọng trước khi ấn hành. Sách này là nguồn tư liệu quan trọng và quý giá đối với những ai quan tâm tìm hiểu về lịch sử hình thành và phát triển của chữ Quốc ngữ.
    ...
  • Hành trình chữ viết Lê Minh Quốc Chữ viết đến với chúng ta xuyên qua hàng ngàn năm của cuộc hành trình vĩ đại của nhân loại, để kể với chúng ta về con người trong quá khứ. Nhân loại đã trải qua một con đường dài - từ ngày muốn thông tin với nhau còn phải dùng ngôn ngữ của điệu bộ hoặc vẽ hình ảnh... Ngày nay, hàng ngàn nhật báo, hàng ngàn tạp chí, hàng vạn quyển sách ồ ạt rời khỏi nhà in. Triệu triệu tờ báo được bán ra mỗi ngày và trên toàn thế giới, triệu triệu quyển sách được xuất bản mỗi năm. Chỉ riêng ở Việt Nam, báo định kỳ, tạp chí, đặc san chuyên ngành cũng đã lên đến con số trên năm trăm. Và cả nước có gần 60 Nhà xuất bản thì mỗi năm in ra cũng hàng triệu bản in. Do đó, không phải ngẫu nhiên có một học giả uyên bác nhận định: "Sự phát minh của chữ viết, chỉ riêng nó thôi, còn quan trọng hơn toàn bộ những trận đánh trên toàn thế giới".Chính vì tầm quan trọng mà lịch sử đã chứng minh, những kẻ xâm lược thường phá hủy những kho tàng được viết bởi những dân tộc mà họ đánh bại. Chẳng hạn, Thư viện thành Alexandre của Ai Cập, khởi công vào năm 280 trước C.N, đã bị đám đông phóng hỏa lúc Jules César viếng thăm Cléopâtre. Tuy được xây dựng lại nhưng sau đó, một lần nữa, nó lại bị phá hủy trong cuộc chiến tranh của người Hồi giáo vào cuối năm 641. Hoặc, sau khi chinh phục Mễ Tây Cơ, Cortès đã ra lệnh hủy bỏ tất cả những văn bản của người Aztèque. Hay tại nước Đức thời Quốc xã, một trong những mệnh lệnh đầu tiên của Hitler là đốt tất cả những quyển sách được xem là ca ngợi dân chủ. Còn ở Việt Nam, điều này cũng đã từng xảy ra. Chỉ xin nêu một ví dụ khá tiêu biểu. Đó là năm 1407, sau khi đánh bại nhà Hồ (1400- 1407), giặc Minh đã thực hiện chính sách tiêu diệt văn hóa nước Đại Việt. Một trong những biện pháp thâm độc đầu tiên của chúng là cướp hết sách vở nước ta đem về Trung Quốc "dầu một chữ cũng không để sót"!Lịch sử đã ghi nhận vô số những nỗ lực nhằm tiêu diệt chữ viết nhưng chữ viết vẫn trường tồn và ghi lại những tiến bộ của nhân loại từ thời dã man đến thời văn minh.Lịch sử cũng ghi nhận những khác biệt về quan điểm, thường được giải quyết bằng chữ viết hơn là lưỡi kiếm. Cơ sở của nền văn minh chúng ta là chữ viết.Chữ viết là lời nói thuộc thị giác. Quyền năng lặng lẽ của nó là truyền đạt ý tưởng. Nó cho phép trí tuệ con người du hành qua thời gian và không gian, nó cho phép con người tìm hiểu được nhiều điều mới lạ qua những khám phá về quá khứ. Vào một ngàn năm trước C.N, trên đất nước Kampuchia anh em, có một tấm đá trên đó khắc một câu từ một quyển sách luật cổ, Luật Manu. Câu đó như sau: "Trong tất cả những phẩm chất đạt được, phẩm chất vĩ đại nhất là tri thức". Hoặc nơi bức tường của lối vào thư viện thành phố Brooklyn, New York, người ta có thể đọc: Nơi đây lưu giữ hy vọng của những trái tim lớn Với âm vang thăm thẳm câu nói bay đi Sự mầu nhiệm của từ đến với chúng ta Bằng sự khôn ngoan bao đời tích lũyỞ đất nước ta, ngay sau khi giành được Độc Lập, ngày 3.9.1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra nhiệm vụ "chống giặc đói, chống giặc dốt và giặc ngoại xâm". Sau đó, ngày 8.9.1945, Chính phủ đã ra sắc lệnh thành lập Nha bình dân học vụ nhằm đạt đến mục đích: "Toàn thể dân chúng Việt Nam trên 8 tuổi phải biết đọc, biết viết chữ Quốc ngữ". Tháng 10.1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng ra lời kêu gọi "Toàn dân chống nạn thất học". Người đã viết những dòng tha thiết: "Muốn giữ vững nền độc lập, muốn làm cho dân giàu nước mạnh, mọi người Việt Nam phải biết quyền lợi, nghĩa vụ của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ". Chính từ tầm quan trọng lớn lao của chữ viết mà chúng tôi mạo muội biên soạn tập hành trình chữ viết - nhằm thỏa mãn nhu cầu phổ thông dành cho độc giả trẻ, nhất là các bạn thanh thiếu niên. Đây là một vấn đề khó khăn đối với chúng tôi, do đó, trước khi tập sách đến tay bạn đọc chúng tôi đã tham khảo khá nhiều tài liệu cần thiết, như trong phần Tài liệu tham khảo ở cuối sách có nêu rõ. Thế nhưng, trong quá trình thực hiện tập sách này, chắc chắn không thể tránh khỏi sự nhầm lẫn và thiếu sót. Người biên soạn và Nhà xuất bản Trẻ rất mong nhận được ý kiến đóng góp xây dựng của độc giả. Nhân đây, chúng tôi cũng xin nói rõ, hành trình chữ viết là tập đầu tiên trong bộ sách nhiều tập "Phổ biến kiến thức phổ thông" do nhà thơ Lê Minh Quốc biên soạn. Ở bộ sách này chúng tôi cố gắng trình bày những vấn đề liên quan đến văn hóa Việt Nam nói chung, nhằm trang bị cho bạn đọc trẻ những kiến thức phổ thông mà họ thật sự có nhu cầu cần tìm hiểu. NHÀ XUẤT BẢN TRẺ
    ...
  • Tiếng Việt giàu đẹp - Từ... Nguyễn Đức Dân Sách bàn về việc sử dụng tiếng Việt. Những lỗi cơ bản và mức độ sai khi viết câu: sai kiến thức, sai ngữ pháp, sai chính tả... Từ những ví dụ cụ thể trên báo, đài, các tác phẩm văn học, kho tàng ca dao tục ngữ, thành ngữ Việt Nam, tác giả hướng bạn đọc đến cách tiếp cận vấn đề, nhận ra những lỗi câu, đánh giá mức độ sai và tìm cách chỉnh sửa cho phù hợp. Bước đầu chính là sửa câu sai thành câu đúng. Cao hơn nữa là từ câu đúng chỉnh làm sao để được một câu hay. Những cái sai và cái hay được bàn đến rất phổ biến trong báo chí và đời sống, nhưng ít ai nhận ra vì đôi khi có những có những lỗi cố hữu trong cách sử dụng từ ngữ mà hiện nay hầu như không ai nhận ra nữa, đó là do hiện tượng "để lâu câu sai hóa... đúng". "Người khôn ăn nói nửa chừng/ Để cho kẻ dại nửa mừng nửa lo", dạng câu nửa chừng được nhắc đến trong câu trên gọi là câu mơ hồ, câu mơ hồ cũng được xem là một vũ khí lợi hại trong ngoại giao... cùng rất nhiều vấn đề thú vị và bổ ích khác nữa.
    ...
  • Tiếng Việt giàu đẹp - Thú... Lê Trung Hoa, Hồ Lê " ‘Mèo cái' lái thành ‘mái kèo' thì dễ, song, khi nói ‘con mèo cái nằm trên mái kèo' thì đã phải đặt thành câu, tức ít nhiều đã phải dụng công." Thú chơi chữ vừa là trò chơi trí tuệ, vừa là một phương tiện chuyển tải những hàm lượng thông tin đặc biệt. Thú chơi chữ có mặt ở mọi ngôn ngữ sống. Với tư cách là trò chơi trí tuệ, nó không phân biệt đối xử với bất kì ai, từ thất học đến bác học. Thú chơi chữ không dừng lại ở trò chơi - dù là trò chơi trí tuệ - mà còn chứa một bộ phận nhằm thông báo đến người đời những cách đánh giá hiện tượng này, sự kiện kia của xã hội. Ở Việt Nam thì thú chơi chữ lại càng phong phú và đa đạng do đặc thù cấu trúc ngôn ngữ tiếng Việt là tính phân tiết (là khả năng đọc và nói từng tiếng một). Quyển sách thể hiện một phần sự giàu đẹp của tiếng Việt và một phần tâm hồn con người Việt Nam tinh tế, ý nhị, dí dỏm và yêu tiếng nói của mình.
    ...
  • Chữ Việt nhanh Nhiều tác giả Hiện nay, ngày càng có nhiều người viết, "chat" và gõ tiếng Việt trên máy vi tính hoặc điện thoại di động, v.v...Sách Chữ Việt Nhanh gồm nhiều bài viết nhằm giúp người đọc tiết kiệm được thời gian khi viết hoặc gõ tiếng Việt.Đặc biệt là bài "Tốc ký chữ Việt", trình bày một phương pháp tốc ký chữ Việt có hệ thống và dễ nhớ. Người đọc dễ dàng ứng dụng các qui ước tốc ký ấy vào các việc như: "Chat" trên mạng, viết tin nhắn điện thoại, v.v...Cài đặt vào trang "Gõ tắt" ở các bộ gõ chữ Việt để khi gõ chữ tốc ký mà máy tính vẫn hiện ra chữ Việt trọn vẹn (hiện được tích hợp trong WinVNKey).Ngoài ra, còn có các bài giới thiệu về bộ gõ đa ngữ và đa năng WinVNKey - do TS. Ngô Đình Học và nhóm soạn thảo chương trình TriChlor tại Hoa Kỳ thực hiện từ năm 1992 - dùng để:Gõ chữ Việt, chữ Hán Nôm và hơn 30 ngôn ngữ khác.Sửa các chữ biến dạng hoặc ô vuông trong email.Hoán đổi chữ hoa/thường, chữ hoa đầu câu, đầu từ.Tra dấu hỏi, ngã.Sử dụng công cụ gõ chữ Unicode.Hoán chuyển bảng mã tiếng Việt cho văn bản Việt.Sử dụng nhiều loại macro dùng trong mọi tình huống gõ tốc ký v.v...
    ...
  • Tiếng Việt giàu đẹp - Đi... Trịnh Sâm Đúng như tên gọi, nội dung Đi tìm bản sắc tiếng Việt là những nghiên cứu đặc trưng ngôn ngữ báo chí và khảo sát một số bình diện thuộc phong cách ngôn ngữ cá nhân, cũng như miêu tả, giải thích một số vấn đề thực tiễn của tiếng Việt nói chung và tiếng Việt ở một số địa phương miền Nam nói riêng, nhất là ở Nam Bộ nói riêng.. Hi vọng bạn đọc sẽ tìm thấy nhiều điều lý thú và bổ ích về ngôn ngữ tiếng Việt qua quyển sách này.
    ...
  • Tiếng Việt giàu đẹp - Nỗi... Nguyễn Đức Dân "Bài lủng củng, câu văn lắm thì, là, mà quá". Lời phê như thế rất đúng, nhưng thật ra chỉ đúng một phần, bởi rất nhiều trường hợp không thể thay thì, là, mà bằng một từ nào khác được mà không làm câu văn mất đi vẻ sinh động, hoặc làm giảm hẳn nghĩa đi. Vậy cần minh oan cho chúng. Hy vọng tập sách này góp phần giải thích được một số hiện tượng tiếng Việt, đáp ứng được phần nào nhu cầu tìm hiểu tiếng Việt của đông đảo bạn đọc.
    ...
  • Góc nhìn văn hóa

Tản mạn về “chuẩn mực chính tả thống nhất”  


GS.TS Nguyễn Đức Dân | SGTT.VN
Nhân hội thảo quốc gia "Xây dựng chuẩn mực chính tả thống nhất trong nhà trường và trên các phương tiện truyền thông đại chúng" do hai trường đại học tại TP.HCM vừa phối hợp tổ chức, xin tản mạn đôi dòng để thấy sự phức tạp trong công việc cần thiết nhưng cũng đầy khó khăn này.

Không có quy tắc chính tả nào đúng tuyệt đối

Những quy tắc cho một chuẩn lý tưởng, ở mức độ thứ nhất là những quy tắc tuyệt đối đúng. Ở mức độ thứ hai, những quy tắc được mọi người chấp nhận cũng là chuẩn lý tưởng.

Những quy tắc cho một chuẩn thực tế là những quy tắc đúng cho hầu hết các trường hợp, trừ một số ít ngoại lệ, và được rất nhiều người chấp nhận. Chuẩn thực tế là chuẩn chấp nhận những biến thể. Một từ thuần Việt, một tên riêng, một từ vay mượn đều có thể có những biến thể được coi là chuẩn. Cái sai quen dùng thì được coi là chuẩn trên thực tế.

Quy tắc chính tả do con người đặt ra. Ngôn ngữ luôn luôn biến đổi, không có cách viết nào là cố định, bất di bất dịch. Bởi vậy, dù có những nguyên tắc chính tả tuân theo một hệ thống khoa học chặt chẽ nào chăng nữa thì với thời gian sẽ luôn luôn tồn tại những hiện tượng ngoại lệ không theo lôgích nào cả. Vậy thì liệu có một hệ thống chính tả tuyệt đối đúng làm chuẩn mực được không?

Có nhiều quy luật chi phối chữ viết. Đôi khi, theo luật này lại mâu thuẫn với luật kia. Thế là sinh ra những ngoại lệ.

Quy tắc bỏ dấu thanh điệu xưa nay căn cứ vào ngữ âm: dấu thanh bỏ ở âm chính của vần. Gặp vần có nguyên âm đôi, không có chữ nào mang âm chính nên lại thêm quy tắc cảm tính "dấu thanh điệu bỏ ở vị trí "cân xứng", "hài hoà". Thực ra, đây là luật thẩm mỹ - một quy tắc bất thành văn - trong nhận thức về chữ viết của người Việt: "hình chữ phải đẹp".

Có những trường hợp, tôn trọng quy tắc này lại vi phạm quy tắc kia. Bỏ dấu theo quy tắc ngữ âm, chúng ta viết hoà bình, loá mắt, trắng xoá, sức khoẻ, huỷ hoại, cổ suý, Thuý Kiều... Ấy vậy nhưng trong thâm tâm, nhiều người thích "hình chữ phải đẹp" nên vẫn viết hòa bình, lóa mắt, trắng xóa, sức khỏe, hủy hoại, cổ súy, Thúy Kiều... Vậy là trong những trường hợp trên, không thể có một chuẩn duy nhất, chúng ta chấp nhận có hai biến thể thực tế đều được coi là chuẩn.

Viết i hay y cũng liên quan tới luật thẩm mỹ. Theo quy định của bộ Giáo dục, phải viết kì lạ, lí luận, vật lí, mĩ vị, Nam Kì. Quy định này trái với cách viết trên báo chí thời xưa: Trong Gia Định báo năm 1881, 1882 hay trong Nông Cổ Mín Đàm năm 1902, chúng ta gặp: ký tên, thơ ký, trong kỳ 15 ngày, xem kỹ, Nam-Kỳ, kỳ nhứt, anh lấy làm kỳ, Lý văn Ngọc, chánh lý, chưởng lý, mạng lý, có lý lắm, làng Bình-hy...

"Hình chữ phải đẹp" trong thâm tâm người Việt là cần cân đối về độ cao giữa các con chữ trong một từ. Đại để là trong một từ, nếu con chữ một phụ âm đứng cạnh i nhô cao lên thì ta viết y nhằm tạo hài hoà trên dưới. Nhiều người thường "phá rào" ở quy định này. Viết lý thì phần trên và phần dưới chữ này cân đối với nhau, còn viết lí thì phần dưới chữ hơi bị hẫng. Và người ta viết quản lý, lý luận, lý lịch, vật lý, kỹ thuật, Hoa Kỳ... Những con chữ phụ âm nào cùng độ cao đứng trước i thì có khuynh hướng dùng i: si mê, mị dân, chim ri, rên rỉ, xanh rì, vi phạm, vì sao, vị trí...

Điều thú vị là viết nước Mỹ vẫn theo đúng luật thẩm mỹ: chữ M (viết hoa) nhô cao hơn chữ i nên không viết nước Mĩ.

Mỗi quốc gia ghi tên riêng theo hệ chữ viết của mình. Một tên riêng có nhiều biến thể, những biến thể lịch sử và những biến thể do quy luật tiết kiệm nội tại của ngôn ngữ. Nghĩa là không có một tên riêng duy nhất chuẩn.

Viết tên riêng nước ngoài thế nào?

Mỗi quốc gia ghi tên riêng theo hệ chữ viết của mình. Một tên riêng có nhiều biến thể, những biến thể lịch sử và những biến thể do quy luật tiết kiệm nội tại của ngôn ngữ. Nghĩa là không có một tên riêng duy nhất chuẩn.

Tên riêng nước ngoài nhập vào tiếng Việt trước hết qua tiếng Trung Quốc và được viết có dấu nối: Anh-Cát-Lợi, Ba-Lê, Luân-Đôn, Hoa-Thịnh-Đốn... Sau đó những dấu nối được bỏ đi.

Chịu ảnh hưởng của tiếng Pháp, tiếp đến là tiếng Anh, nhiều tên được chuyển lại theo cách đọc Pháp, rồi cách đọc Anh hoặc trở lại nguyên gốc: Pari, Oa sinh tơn. Nhưng vẫn gọi Luân Đôn vì âm khá gần với âm gốc London.

Do nguyên lý tiết kiệm trong ngôn ngữ, nhiều tên riêng tự động được rút gọn thành những tên một âm tiết nghe rất Việt Nam: Anh, Úc, Ý, Áo, Mỹ... Báo chí thường viết "HLV người Bồ Calisto" chứ ít viết "HLV người Bồ Đào Nha Calisto".

Phiên âm hay giữ nguyên dạng?

Theo quan điểm phiên âm, sẽ gặp nhiều trở ngại. Có những từ nước ngoài phiên âm thế nào cũng dẫn tới cách đọc không đúng như từ gốc. Trong "hiệp định Genève", nên phiên âm từ Genève thế nào: Giơ-ne, Giơ-ne-vơ hay Giơ-neo? Theo cách nào thì cũng đọc nhấn mạnh âm tiết đứng cuối ne, vơ, neo, nghe rất kỳ. Tiếng Việt thiếu nhiều vần có trong các thứ tiếng khác nên rất nhiều từ không thể có phiên âm chuẩn.

Nhiều tên riêng chứa đựng ý nghĩa, nếu phiên âm sẽ xoá đi nghĩa có trong nguyên ngữ. Ví dụ: "Khi còn cầm quyền, Tổng thống Pháp Sarkozy và bà Merkel đã hình thành liên minh "Merkozy" (báo Tuổi Trẻ, 8.5.2012). Phiên âm thế nào cái tên "Merkozy" (lấy phần đầu tên nữ Thủ tướng Đức Merkel nhập vào phần cuối tên ông Sarkozy) trong câu trên để nói được rằng đây là liên minh của hai chính khách trên?

Nguyên tắc cơ bản của việc viết tên riêng nước ngoài theo hệ chữ Latinh là phải viết đúng tới mức tối đa theo mặt chữ như nó vốn có.

Vậy còn tên riêng Trung Quốc thì sao? Đầu óc tôn ti của người Việt dẫn tới những mâu thuẫn khi viết tên riêng Trung Quốc. Trước đây bất kể tốt xấu, cao thấp, cứ tên riêng Trung Quốc là được phiên âm theo cách đọc Hán Việt: Bắc Kinh, Khổng Tử, Tôn Trung Sơn, "cầu thủ bóng bàn có quái chiêu Trương Nhiếp Lâm"... Trong sâu thẳm tâm thức, người Việt cảm nhận sự gần gũi thân thuộc khi đọc một tên Hán - Việt. Trong vòng mươi lăm năm gần đây, theo thông lệ quốc tế, tên riêng của người Trung Quốc hạng "bình dân" dần dần được viết bằng chữ Latinh và phiên theo âm Bắc Kinh. Tên của những nhà vô địch bóng bàn thế giới đã được viết là Kum Pu Ru, Wang Hao chứ không còn mấy ai viết là Khổng Lệnh Huy hay Quang Hạo. Đó là sự hội nhập quốc tế tích cực. Tuy nhiên, với đầu óc tôn ti người Việt vẫn gọi những người đứng đầu Trung Quốc theo tên Hán - Việt: Hồ Cẩm Đào, Tập Cận Bình... Vậy là thiếu nhất quán. Hai tên này nên phiên là Hú Jǐntāo, Xí Jìnpíng.

YBOOK.vn


    Hiện tại chưa có thảo luận nào về vấn đề này.
Vui lòng đăng nhập để bình luận.
  • CÁC TIN BÀI KHÁC
  • Chết chịu: Phần thưởng của sống là chết

    Chết chịu: Phần thưởng của sống là chết (19/09/2019)

    Zét Nguyễn | TUOITRE.VN

     Nhắc đến Louis-Ferdinand Céline, một trong những nhà văn được coi là vĩ đại của Pháp, thì không thể không nhắc đến những nghịch lý gay gắt đi kèm.

  • Phút ân sủng ngắn chẳng tày gang

    Phút ân sủng ngắn chẳng tày gang (14/08/2019)

    Hiền Trang | TUOITRE.VN

    Có lần được hỏi về Giết con chim nhại (To Kill a Mockingbird) của Harper Lee, Flannery O'Connor châm biếm: 'Nó là một cuốn sách tuyệt vời cho con trẻ'.

  • Chẳng ai bắt mình phải đọc 100 quyển sách một năm

    Chẳng ai bắt mình phải đọc 100 quyển sách một năm (23/07/2019)

    JULIE BECK - ZAC HERMAN (dịch, theo The Atlantic) | TUOITRE.VN

    Khi còn là đứa trẻ, Stevie Peters thường đọc sách để được tặng pizza. Cô còn nhớ đã tham gia chương trình đọc sách của Pizza Hut, một chương trình vẫn còn tồn tại đến nay, như trải nghiệm thử thách đọc sách đầu tiên.

  • Sách giả lộng hành, Amazon vẫn thu phí hoa hồng

    Sách giả lộng hành, Amazon vẫn thu phí hoa hồng (08/07/2019)

    Nguyễn Vũ | TUOITRE.VN

    Amazon nói thẳng với các nhà xuất bản hay tác giả bán sách trên Amazon rằng họ có trách nhiệm bảo đảm nội dung sách bày bán không vi phạm bản quyền, tức Amazon giả định mọi người tham gia bán buôn trên trang của họ là người tốt.